Gayda nedir?

Gayda; zurnalı ve tulumlu bir çalgıdır. Nefesli bir müzik aleti olan gayda iskoçyalılar’ın milli çalgısı sayılır.

Dünyanın en eski müzik aletlerinden birisi. Hitit oymalarından bu aletin M.Ö. 1000 senesinden evvel de kullanıldığı anlaşılmıştır. Avrupa’ya muhtemelen M.S. 1. asırda girmiş ve Roma ordusunda kullanılmış ve ortaçağda Avrupa’nın her yerinde yaygın hale gelmiştir.

Shakespeare, Milton, Spencer gibi edebiyatçılar bile bu aletten bahsetmişlerdir. Fransa’da gaydanın musette olarak bilinen tipi Kral Ondördüncü Louis zamanında bir hayli yaygın kullanıldı. Hatta bir zaman için orkestra ve operalara giren gayda, klasik bestekarların ilgisini çok az çekmiştir.

Gayda 15. asrın ilk yarısında İngiltere’de çok sevilen bir müzik aleti halindeydi. Bu alet, İngiltere’den çok daha sonra tanınmasına rağmen, İskoçya’nın, Pakistan’ın halk müziklerinin sembolü haline gelmiştir. Şu anda dünyaca meşhur olan çeşiti Highlana gaydasıdır. Bu tip gaydada ağıza konulan kısım ile esas sesin çıktığı kavala benzer kısım arasında hava dolu torba bulunur.

Gayda, bir çok kültürde bilindiği gibi, kuzeydoğu Anadolu’da Türkçe olarak tulum, Rumca’da dankiyo, Lazca’da guda, Latince’de tsimpona isimleriyle geçmektedir. Çalındığında daima pes ses çıkaran ek boruya sahip olmayan türlerinin yanı sıra Balkanlar’da ve Trakya’da gayda ismiyle bilinir. Bu estrüman, 20. Yüzyılın başlarında Macaristan’da yapılan, meleyen keçi isminde bir türü ile de bilinmektedir.

Bu çalgıda körük kısmı kol altına yerleştirilir. Oğlak derisi kullanılarak yapılan tulumun şişirilmesi için, tulumun içine hava doldurulur. Tek kamışı olan kıvrımlı borudan, dem sesinde daima pes ses çıkarır. Tulum, çifte bedende bulunan çift kamışla üfleme yapılır. Tulumda melodik çalmak için, buna imkan sağlayan kamışın üzerinde delikler vardır. Fransa’nın Bretanya isimli bölgesinde koyun derisinden yapılan basit ve sade bir gayda çeşididir.

İlk başta üfleme borusundan tulumun içine hava üflenerek tulum şişirilir. Peşinden dem borusu vasıtasıyla bedeni seslendirmek için bu hava dolu tulum sıkıştırılır. Bu tarz gayda türlerine Avrupa, Asya ve Afrika’nın her yerinde rastlamak mümkündür.  Bu eski tulumların sesleri, İskoç gaydalarından kolayca ayırt edilebilmektedir.

Dünya üzerinde pek çok kültürde var olan gayda ya da tulum, İskoçya gibi bazı ülkelerin milli çalgısı olarak görülmektedir. İskoçlar, düğünlerde, resmi geçit törenlerinde ve milli bayramlar gibi aktivitelerde sürekli olarak kullanırlar. Gayda hem sürekli tiz ve pes sesler verdiği gibi, ağır tempoda ve hızlı tempoda melodiler çıkarılabilen bir çalgı türüdür.

Sözlükte "gayda" ne demek?

1. Çok eskiye dayanan, tulum ve kamışı bulunan üflemeli çalgı.

Cümle içinde kullanımı

Her taraftan gayda sesleri kopar, yollar köylülerle dolardı.
- Y. K. Beyatlı

Gayda kelimesinin ingilizcesi

n. bagpipe, pipes

Son eklenenler

opu
npn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç